جراحی مشکلات انسدادی بینی

پولیپ بینی

پولیپ‌های بینی، غده‌های نرم، بدون درد و غیر سرطانی در پوشش داخلی بینی یا بر روی سینوس‌ها هستند. پولیپ‌های ناشی از التهاب مزمن به دلیل ابتلا به آسم، عفونت دوره‌ای، آلرژی، حساسیت به دارو و یا اختلالات ایمنی خاص ایجاد می‌شوند.
پولیپ‌های کوچک ممکن است نشانه‌ای نداشته باشند اما پولیپ‌های بزرگتر یا گروهی می‌توانند منجر به انسداد راه بینی، اشکال در تنفس، از دست دادن حس بویایی و عفونت‌های مکرر شوند.
پولیپ بینی در هر سنی رخ می‌دهد اما این مشکل در افراد جوان و میانسال شایع‌تر است. اغلب پولیپ‌ها را می‌توان با استفاده از دارو کوچک کرد و یا از بین برد اما گاهی برای برداشتن آن‌ها نیاز به جراحی می‌باشد.

علائم
علائم و نشانه‌های رایج در سینوزیت مزمن با پولیپ بینی عبارتند از:

  • آبریزش بینی

  • گرفتگی مداوم بینی

  • کاهش یا از دست دادن حس بویایی

  • از دست دادن حس چشایی

  • درد در صورت و سر درد

  • درد در دندان‌های بالایی

  • احساس فشار بر پیشانی و صورت

  • خروپُف کردن

  • خارش اطراف چشم

عوامل ایجاد پولیپ
عوامل ایجاد پولیپ بینی هنوز به طور کامل مشخص نیست. به طور دقیق نمی‌توان بیان کرد چرا برخی دچار التهاب‌های مزمن شده و چرا این التهاب در برخی افراد منجر به شکل‌گیری پولیپ می‌شود. التهاب معمولاً در پوشش تولید غشای مخاطی بینی و سینوس‌ها ایجاد می‌شود. شواهد نشان می‌دهد که افراد دچار پولیپ بینی نسبت به افرادی که پولیپ ندارند، پاسخ سیستم ایمنی متفاوت و نشانگرهای شیمیایی خاصی در غشای مخاط بینی خود دارند.
جراحی
سینوزیت مزمن همراه با یا بدون پولیپ، یک شرایط چالش‌انگیز جهت درمان کامل است. چنین درمانی شامل کنترل علائم بیماری و درمان عواملی همچون آلرژی می‌باشد که ممکن است با التهاب مزمن همراه شده باشد.
هدف از درمان پولیپ‌های بینی، کاهش اندازه و یا از بین بردن آن‌ها است. معمولاً اولین روش درمانی، مصرف دارو می‌باشد اما در برخی موارد، انجام جراحی ضرورت خواهد داشت.
نوع جراحی جهت درمان پولیپ بینی به میزان التهاب، اندازه، تعداد و موقعیت پولیپ‌ها بستگی دارد. گزینه‌های جراحی عبارتند از:

  • پولیپکتومی: پولیپ‌های کوچک یا جدا شده اغلب می‌توانند با استفاده از یک دستگاه مکش مکانیکی (Mechanical Suction Device) یا میکرودبریدر (Microdebrider) که ابزاری برای جدا کردن بافت نرم است، برداشته شوند. این عمل که به نام پولیپکتومی (Polypectomy) شناخته می‌شود، یک عمل سرپایی است.

  • جراحی سینوس به روش آندوسکوپی: برای برداشتن پولیپ بینی یا اصلاح مشکل سینوس‌ها که مستعد ایجاد التهاب یا تشکیل پولیپ هستند، ممکن است نیاز به انجام جراحی باشد. در جراحی سینوس به روش آندوسکوپی (Endoscopic Sinus Surgery)، جراح یک لولۀ کوچک با عدسی‌های بزرگ کننده یا یک دوربین کوچک را وارد سوراخ‌های بینی کرده و آن را به سمت حفره‌های سینوس هدایت می‌کند. سپس پولیپ‌ها و دیگر گرفتگی‌هایی که مانع از جریان مایعات از سینوس‌ها می‌شود را با کمک ابزارهای کوچک جدا می‌کند. همچنین جراح ممکن است مسیرهایی که از سینوس‌ها به سمت سوراخ‌های بینی می‌روند را بزرگتر کند. جراحی با آندوسکوپی معمولاً یک عمل سرپایی می‌باشد.

شاخک‌های بینی

شاخک‌های بینی، ساختارهای استخوانی اسفنجی در طرفین بینی هستند که تنظیم جریان هوا و حفاظت از آناتومی داخلی بینی را بر عهده دارند. عملکرد عمومی شاخک‌های داخلی بینی، کنترل جریان هوا است. از پایین تا بالای بینی، سه و گاهی چهار شاخک وجود دارد: شاخک‌های تحتانی،‌ میانی و فوقانی (بخش چهارم که به نام شاخک انتهایی شناخته می‌شود در همۀ افراد وجود ندارد).

Nasal-Obstructions-1

شاخک تحتانی، بیشترین نقش را در هدایت جریان هوا دارد اما این بخش مسئول مرطوب کردن، گرم کردن و فیلتر کردن هوای ورودی به سیستم تنفسی نیز می‌باشد. شاخک میانی در درجۀ اول، سینوس‌ها را محافظت می‌کند در حالی که شاخک فوقانی مسئول محافظت از لامپ بویایی (Olfactory Bulb) که محل قرارگیری گیرنده‌های بویایی ‌است، می‌باشد.

بزرگ شدن شاخک‌های بینی
یکی از مشکلات جدی در شاخک‌های بینی، هایپرتروفی (Hypertrophy) یا بزرگ شدن شاخک‌ها است. شاخک‌های بینی ممکن است به دلیل آلرژی، التهاب مزمن سینوس‌ها یا محرک‌های محیطی بزرگ شده باشند.

Nasal-Obstructions-2

هایپرتروفی شاخک می‌تواند موقعیتی یا مزمن باشد. یک نوع رایج از هایپرتروفی موقعیتی شاخک، چرخۀ بینی است که در آن شاخک‌های یک طرف بینی متورم شده و پس از 6-4 ساعت به اندازۀ طبیعی خود باز می‌گردند؛ در همین زمان شاخک‌های طرف دیگر شروع به متورم شدن می‌کنند.
کونکا بلوزا (Concha Bullosa) شرایط منحصر به فردی است که در شاخک‌های میانی ایجاد می‌شود. در این حالت شاخک میانی از هوا پُر شده و شبیه به یک بادکنک بزرگ می‌شود. در این موارد، جریان هوا به سینوس‌ها که از طریق یک گذرگاه کوچک به نام مدخل سینوسی صورت می‌گیرد، مسدود می‌شود. در صورت انسداد مدخل سینوسی، هوا به سینوس‌ها راه پیدا نکرده، مایع در سینوس‌ها تجمع یافته و سینوس‌ها دچار عفونت می‌شوند.

درمان
گزینه‌های درمانی بسته به علت بزرگ شدن شاخک‌ها، متفاوت است. بنابراین پزشک باید پیش از شروع درمان از علت ایجاد مشکل مطمئن شود. اگر شاخک‌های بزرگ شده در نتیجۀ آلرژی یا محرک‌های محیطی باشند، شما می‌توانید با انجام برخی اقدامات احتیاطی ساده از شر عواملی همچون گردۀ گیاهان، گرد و خاک و … خلاص شوید.
بهترین راه درمان برای شاخک‌های بزرگ شدۀ مزمن، به طور خاص وقتی به علت انحراف سپتوم ایجاد شده باشد، انجام جراحی جهت کاهش اندازه شاخک‌ها می‌باشد که اغلب همزمان با جراحی سپتوپلاستی انجام می‌گیرد. در این عمل بخش‌هایی از شاخک اصلاح، کوچک یا برش داده می‌شود.
در واقع هنگامی که عمل کوچک کردن شاخک همزمان با سپتوپلاستی انجام می‌شود، ساده‌ترین راه برای این کار برش قسمت پایینی شاخکِ متورم با قیچی یا الکتروکوتر (Electro Cautery) است.
اما در حالت کلی ساده‌ترین راه برای کوچک کردن شاخک‌های بینی عملی به نام کوتر اینترامورال (Intramural Cautery) است. این عمل در مطب پزشک نیز قابل انجام است چرا که برش یا برداشتن غشای مخاطی را شامل نمی‌شود. در این عمل، یک پروب یا سوزن وارد سوراخ بینی شده که منجر به تبخیر یا سوزاندن عروق خونی می‌شود. بافت زخم حاصل از این کار به مرور کوچک می‌شود و به این ترتیب منجر به سفت شدن بافت نرم شاخک‌ها می‌گردد.
روش دیگر برای درمان شاخک‌های بزرگ شده، استفاده از یک برش زیر مخاطی است. در این حالت یک برش کوچک در شاخکی که در پناه استخوان قرار گرفته است، ایجاد می‌شود. سپس بخشی از استخوان جدا شده و غشای مخاطی بر روی استخوان فشرده می‌شود. گاهی یک ساکشن میکرودبریدر (Suction Microdebrider) جایگزین استفاده از برش می‌شود. به این ترتیب که یک میله بلند باریک با یک تیغه چرخشی در نوک آن وارد حفرۀ بینی شده و با نوسان خود موجب جدا شدن استخوان یا بافت نرم و ساکشن آن در انتهای باز میله می‌شود.

Nasal-Obstructions-3